Şeker hastasıysanız büyük ihtimalle hangi yiyeceklerin kan şekerini yükselttiğini, ne zaman karbonhidrat, protein ve lif tüketmeniz gerektiğini biliyorsunuzdur. Şeker hastalığını kontrol altında tutabilmek için uygun beslenme programına bağlı kalmak 1. derecede önem taşır. Şeker hastası değilseniz, ancak kan şekerinin yüksek olması nedeniyle; sürekli susuzluk, aşırı iştah, görme sorunları, sık idrara çıkma gibi problemler yaşıyorsanız, şekeri düşürmek için bazı gıdalardan faydalanabilirsiniz. Uzmanlar, şekeri seviyesindeki dalgalanmalara engel olmak için, düşük glisemik indeks seviyesine sahip, karbonhidrat içeren besinlerin tüketilmesini öneriyor. Gıdaların “glisemik indeks – GI” seviyesi, kan şekerini direkt olarak etkileyen bir değerdir. Ayrıca bazı baharatlar, sağlıklı yağlar ve bitkiler yemeklere lezzet katmak ve şekeri düşürmek için kullanılabilir.
Şekeri Düşüren Besinler
Kan şekeri seviyesini sabit tutmak veya yavaş yükselmesini sağlamak için önerilen besinler, aynı zamanda zayıflamaya da yardımcı olarak fazla kiloların neden olduğu kalp hastalıkları ve yüksek tansiyon riskini azaltır. Aşağıdaki listelenen “şekeri düşüren yiyecekler” tam liste değildir ve bu listedeki gıdalar kişinin sağlık durumuna göre değişebilir. Kan şekerini kontrol etmek için size en uygun beslenme programını bir uzmandan alabilirsiniz.
Keten Tohumu: Yüksek miktarda besin lifi ve sağlıklı yağ asidi içeren keten tohumu şekeri düşürmek için kullanılabilir. Keten tohumu aynı zamanda, sağlıklı yağ asitleri olan ve vücudun üretmediği pmhe-3 ve omega-6 yağ asitleri ile genel sağlığınıza katkıda bulunur.
Badem: Sağlıklı yağ ve protein bakımından zengin olan fındık metabolizmayı güçlendirerek, insülin direncinin kontrol edilmesine yardımcı olur. Bu özelliği nedeniyle şeker hastalığı riskini azaltmak için günde 10-15 adet badem tüketilmesi önerilmektedir.
Tarçın: Kötü kolesterol olarak bilinen “düşük yoğunluklu kolesterol”ü düşürmek için etkili bir baharat olan tarçın aynı zamanda insülin etkisini taklit ederek kan şekerinin düzenlenmesine yardımcı olur. Düzenli olarak günde yarım çay kaşığı tarçın tüketmek kan şekeri seviyesini yaklaşık %20 oranında düşürür. Kan inceltici ilaç kullanıyorsanız tarçın kullanmaya başlamadan önce doktorunuza danışın.
Tatlı Patates: Düşük glisemik indeks değerine sahip tatlı patates kan şekerini sabit tutan besinler arasında yer almaktadır. Tatlı patates yendiğinde kan şekerini yavaş yavaş yükseltir ve uzun bir süre aynı seviyede kalmasını sağlayarak açlık hissi yaşanmasını engeller.
Limon ve Elma Sirkesi: Asitli limon ve elma sirkesi yüksek karbonhidratlı yemeklerle birlikte tüketildiğinde glisemik indekslerinin düşmesine yardımcı olur. Eğer glisemik indeksi yüksek gıdalardan oluşan bir öğün yiyecekseniz aynı öğünde limon ve sirke tüketmek, yemek sonrası kan şekerinin aşırı yükselmesini engel olacaktır.
Glisemik İndeksi Düşük Bazı Gıdalar
Glisemik indeks, gıdaların tüketildikten sonra, kan şekerini ne kadar çabuk yükselttiğini gösteren bir “değer” listesidir. Düşük GI değerine sahip gıdalar kan şekerini daha yavaş yükseltir, sağlıklı olarak kabul edilir ve kilo vermeye yardımcı olur. Yüksek GI değerine sahip gıdalar sağlığa zararlı olmayabilir ancak kan şekerini aniden yükselterek özellikle şeker hassasiyeti bulunan kişilerde bazı sorunlara yol açabilir. Örneğin; C vitamini bakımından zengin olan portakal suyunun vücuda pek çok faydası bulunmasına karşın, şekeri 1 kase yulaftan çok daha kısa sürede yükseltebilir. Bu, karbonhidratın türü ve besin lifi ile ilgilidir.
Az yağlı yoğurt
Soya sütü
Az yağlı süt
Müsli
Kepek
Çavdar
Buğday
Bezelye
Havuç
Patlıcan
Brokoli
Karnabahar
Lahana
Mantar
Domates
Biber
Marul
Yeşil fasulye
Soğan
Kiraz
Erik
Greyfurt
Şeftali
Elma
Armut
Kuru kayısı
Glisemik İndeksi Yüksek Bazı Gıdalar
Bu listede bulunan gıdalar, yendikten sonra kan şekerinin çabuk yükselmesine neden olduğu için şeker sorunu yaşayanlara önerilmemektedir.
Pirinç gevreği
Beyaz ekmek
Baget
Kabak
Karpuz
Kavun
Patates kızartması
Beyaz pirinç
Dondurma
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kan şekerini çabuk yükselten gıdalarla beslenmek, bir süre sonra vücudunuzun insüline karşı direnç kazanmasına ve dolayısıyla tip 2 diyabete neden olabilir. Tip 2 diyabet, eski adıyla “yetişkin diyabeti” günümüzde çocuklarda da görülmektedir. Ayrıca besin değeri düşük, basit karbonhidratlar glikoz depolanmasına yol açar ve bunun sonucu olarak öğrenme yeteneği azalabilir ve hafıza olumsuz yönde etkilenebilir. Kan şekeriniz çabuk yükseliyorsa ve dengesiz beslendiğinizi düşünüyorsanız bir uzmana danışarak size uygun bir diyet programı konusunda yardım alabilirsiniz.
10 Mart 2015 Salı
Şeker Hastaları Ne Yemeli ?
Şeker hastalığının yol açabileceği olası komplikasyonlar büyük oranda doğru beslenme ile kontrol altında tutulabildiği için şeker hastaları “acaba ne yemeliyim ya da ne yememeliyim” sorusunu sık sık sorarlar. Şeker hastalığı teşhisi konduktan sonra doktorunuz mutlaka hangi gıdalardan uzak durmanız gerektiğini ve hangilerini gönül rahatlığıyla tüketebileceğinizi size söyleyecektir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta “fazla” endişe etmemektir. Çünkü tükettiğiniz miktarı bilerek, kontrollü olmak koşuluyla aşağı yukarı her türlü gıdayı tüketebilirsiniz. Beslenme programınızda yapacağınız küçük değişikliklerle çok olumlu sonuçlar elde edebileceğinizi unutmayın.
Şeker Hastaları İçin Beslenme Önerileri
Tip 1 Diyabet:
Tip 1 diyabet hastaları yüksek lifli gıdaları tercih ederek kan şekerinin yavaş yavaş yükselmesini hedeflemelidir. Karbonhidratlar, kan şekeri üzerinde yağ ve proteinlerden daha belirleyicidir ancak “0 karbonhidrat tüketmek” diye bir durum söz konusu değil. Bu nedenle tükettiğiniz karbonhidratları özenle seçmelisiniz.
Rafine karbonhidratları yavaş yavaş beslenmenizden çıkarın. Beyaz ekmek, makarna, beyaz pirinç, şekerleme ve atıştırmalıkları olabildiğince azaltın. Bu tip rafine karbonhidratların yerine daha sağlıklı karbonhidrat kaynaklarını koymak için aşağıdaki listeden faydalanabilirsiniz.
Beyaz pirinç yerine esmer pirinç,
Normal patates yerine tatlı patates,
Normal makarna yerine kepekli makarna,
Beyaz ekmek yerine tam buğday ekmeği,
Şekerli kahvaltılık gevrekler yerine müsli,
Mısır yerine bezelye ya da yeşil yapraklı sebzeler tüketebilirsiniz.
Tip 2 Diyabet:
Tip 2 diyabette önemli olan nokta şeker tüketiminin kontrol altında tutulmasıdır. Ancak bu şekeri tamamen bırakmanız gerektiği anlamına gelmiyor. Başlarda şekeri azaltmak sorun olacaktır, fakat aynı tuz gibi tükettiğiniz şeker miktarını azalttıkça daha önce hiç tatlı gelmeyen meyvelerin aslında ne kadar tatlı olduğunu fark edeceksiniz.
Şekerli içecekler (kola, hazır meyve suyu, soğuk çay…) yerine maden suyu sodası veya su için.
Evde hazırladığınız yemeklerde, tarifte verilen şeker miktarının yarısını kullanın. Merak etmeyin bir süre sonra damak tadınız eksilen şekere alışacaktır. Yemeklere tat vermek için şeker yerine tarçın ya da vanilya kullanabilirsiniz.
Canınız çok tatlı çektiyse ağır bir tatlı yemek yerine kendi tatlınızı kendiniz hazırlayın. Örneğin 1 adet muzu dilimleyip 1 yemek kaşığı yağsız yoğurtla karıştırıp 5 dakika buzlukta bekleterek tatlı olarak yiyebilirsiniz.
Diğer Öneriler
Tükettiğiniz yağ miktarını, özellikle doymuş yağları azaltın. Yağı azaltmak hem kilo kontrolü hem de genel sağlınız açısından oldukça faydalıdır. Kızartma gıdalar, margarin gibi yağ kaynakları yerine omega yağ asitleri bakımından zengin doğal ve işlenmemiş yağları tercih edin . Yoğurt, peynir gibi süt ürünlerini seviyorsanız yağsız olanlardan kullanın. Yağlı kırmızı et yerine haşlanmış ya da fırında pişirilmiş balık yiyin. Salatalarda kremalı soslar yerine zeytinyağı, sirke ya da limon kullanın.
Daha fazla sebze ve meyve yiyin. Vücudunuz için gerekli vitamin, mineral ve besin lifini almak için günde en az 5 porsiyon meyve ve sebze tüketmeye çalışın. 1 adet elma ya da 1 adet muz 1 porsiyon meyve sayılabilir.
Beslenmenize fasulye ve mercimeği ekleyin. Fasulye, nohut, bezelye, nohut, yeşil ve kırmızı mercimek kan şekerini kontrol altında tutmanıza yardımcı gıdalardır.
Tükettiğiniz balık miktarını arttırın. Somon, ton, uskumru gibi yağlı, soğuk su balıkları başta olmak üzere haftada en az 2-3 öğün balık yiyin. Bu özellikle kalp sağlınız için oldukça önemli.
Tuzu azaltın. 1 günde tükettiğiniz tuz miktarını 6 gramın altında tutun. Hazır gıdalardan uzaklaştıkça bunun daha kolay olduğunu göreceksiniz.
Sonuç olarak “şeker hastaları ne yemeli” sorusunun cevabı aslında herkesin “sağlıklı beslenme” adına dikkat etmesi gerekenlerle örtüşüyor. Şeker hastası olmasanız bile, genel sağlığınızı ve kilonuzu korumak için tükettiğiniz karbonhidratlara, yağa ve şekere dikkat etmeniz gerekiyor. Uzmanlar şeker hastalarının kontrollü olmak koşuluyla her türlü gıdayı tüketebileceklerini belirtiyorlar. Ancak daha detaylı ve sizin sağlık koşullarınıza tam olarak uyumlu bir beslenme programı için bir uzmana danışabilirsiniz.
Şeker Hastaları İçin Beslenme Önerileri
Tip 1 Diyabet:
Tip 1 diyabet hastaları yüksek lifli gıdaları tercih ederek kan şekerinin yavaş yavaş yükselmesini hedeflemelidir. Karbonhidratlar, kan şekeri üzerinde yağ ve proteinlerden daha belirleyicidir ancak “0 karbonhidrat tüketmek” diye bir durum söz konusu değil. Bu nedenle tükettiğiniz karbonhidratları özenle seçmelisiniz.
Rafine karbonhidratları yavaş yavaş beslenmenizden çıkarın. Beyaz ekmek, makarna, beyaz pirinç, şekerleme ve atıştırmalıkları olabildiğince azaltın. Bu tip rafine karbonhidratların yerine daha sağlıklı karbonhidrat kaynaklarını koymak için aşağıdaki listeden faydalanabilirsiniz.
Beyaz pirinç yerine esmer pirinç,
Normal patates yerine tatlı patates,
Normal makarna yerine kepekli makarna,
Beyaz ekmek yerine tam buğday ekmeği,
Şekerli kahvaltılık gevrekler yerine müsli,
Mısır yerine bezelye ya da yeşil yapraklı sebzeler tüketebilirsiniz.
Tip 2 Diyabet:
Tip 2 diyabette önemli olan nokta şeker tüketiminin kontrol altında tutulmasıdır. Ancak bu şekeri tamamen bırakmanız gerektiği anlamına gelmiyor. Başlarda şekeri azaltmak sorun olacaktır, fakat aynı tuz gibi tükettiğiniz şeker miktarını azalttıkça daha önce hiç tatlı gelmeyen meyvelerin aslında ne kadar tatlı olduğunu fark edeceksiniz.
Şekerli içecekler (kola, hazır meyve suyu, soğuk çay…) yerine maden suyu sodası veya su için.
Evde hazırladığınız yemeklerde, tarifte verilen şeker miktarının yarısını kullanın. Merak etmeyin bir süre sonra damak tadınız eksilen şekere alışacaktır. Yemeklere tat vermek için şeker yerine tarçın ya da vanilya kullanabilirsiniz.
Canınız çok tatlı çektiyse ağır bir tatlı yemek yerine kendi tatlınızı kendiniz hazırlayın. Örneğin 1 adet muzu dilimleyip 1 yemek kaşığı yağsız yoğurtla karıştırıp 5 dakika buzlukta bekleterek tatlı olarak yiyebilirsiniz.
Diğer Öneriler
Tükettiğiniz yağ miktarını, özellikle doymuş yağları azaltın. Yağı azaltmak hem kilo kontrolü hem de genel sağlınız açısından oldukça faydalıdır. Kızartma gıdalar, margarin gibi yağ kaynakları yerine omega yağ asitleri bakımından zengin doğal ve işlenmemiş yağları tercih edin . Yoğurt, peynir gibi süt ürünlerini seviyorsanız yağsız olanlardan kullanın. Yağlı kırmızı et yerine haşlanmış ya da fırında pişirilmiş balık yiyin. Salatalarda kremalı soslar yerine zeytinyağı, sirke ya da limon kullanın.
Daha fazla sebze ve meyve yiyin. Vücudunuz için gerekli vitamin, mineral ve besin lifini almak için günde en az 5 porsiyon meyve ve sebze tüketmeye çalışın. 1 adet elma ya da 1 adet muz 1 porsiyon meyve sayılabilir.
Beslenmenize fasulye ve mercimeği ekleyin. Fasulye, nohut, bezelye, nohut, yeşil ve kırmızı mercimek kan şekerini kontrol altında tutmanıza yardımcı gıdalardır.
Tükettiğiniz balık miktarını arttırın. Somon, ton, uskumru gibi yağlı, soğuk su balıkları başta olmak üzere haftada en az 2-3 öğün balık yiyin. Bu özellikle kalp sağlınız için oldukça önemli.
Tuzu azaltın. 1 günde tükettiğiniz tuz miktarını 6 gramın altında tutun. Hazır gıdalardan uzaklaştıkça bunun daha kolay olduğunu göreceksiniz.
Sonuç olarak “şeker hastaları ne yemeli” sorusunun cevabı aslında herkesin “sağlıklı beslenme” adına dikkat etmesi gerekenlerle örtüşüyor. Şeker hastası olmasanız bile, genel sağlığınızı ve kilonuzu korumak için tükettiğiniz karbonhidratlara, yağa ve şekere dikkat etmeniz gerekiyor. Uzmanlar şeker hastalarının kontrollü olmak koşuluyla her türlü gıdayı tüketebileceklerini belirtiyorlar. Ancak daha detaylı ve sizin sağlık koşullarınıza tam olarak uyumlu bir beslenme programı için bir uzmana danışabilirsiniz.
Asperger Sendromu ve Otizm Nasıl Anlaşılır ? Tedavi Yöntemleri Nelerdir ?
Asperger sendromu diğer insanlarla etkileşimi oldukça zorlaştıran gelişimsel bir bozukluktur. Çocuğunuz sosyal olarak beceriksiz olduğu için arkadaş edinmeyi çok zor bulabilir.
Asperger sendromu olanlarda otizm özelliklerinin bazıları vardır. Örneğin; sosyal becerileri zayıftır, rutini severler ve değişiklikten hoşlanmazlar. Fakat otistiklerin aksine Asperger sendromu olanlar normal olarak konuşma becerisinin geliştiği yaşta, yani 2 yaşından önce konuşmaya başlarlar.
Asperger sendromu hayat boyu sürer, fakat belirtiler zaman içerisinde düzelme eğilimindedir. Yetişkinler kendi güçlü ve zayıf yönlerini anlamayı öğrenebilirler ve sosyal becerilerini geliştirebilirler.
OTİZM NEDİR
Hem Asperger sendromu hem de otizm yaygın gelişimsel bozukluklar grubuna dahildir. Asperger sendromunun nedeni tam olarak bilinmemektedir ve bunu engellemenin yolu da bilinmemektedir. Genetik olduğu düşünülür ve bunun üzerine araştırmalar yapılmaktadır.
Asperger sendromunun en önemli belirtisi sosyal durumlar karşısında yaşanan problemlerdir. İki Asperger sendromlu çocuk birbirine benzemez, çünkü belirtiler çok çeşitlidir.
ÇOCUKLUKTA BELİRTİLER
Ebeveynler çocuklarında Asperger sendromu belirtilerini ilk olarak diğer çocuklarla etkileşime girdiği okul öncesi çağda fark ederler.
Belirtiler:
Sosyal ipuçlarını seçememe ve diğerlerinin beden dilini anlama, sohbete başlama veya sohbeti sürdürme ve sırayla konuşma gibi doğuştan gelen sosyal becerilerin eksikliği
Rutinlerdeki herhangi bir değişiklikten hoşlanmama
Empati eksikliği
Diğerlerinin konuşmalarının anlamını değiştiren konuşma tonundaki değişiklikleri, vurguları fark edememe. Yani çocuğunuz bir şakayı anlamayabilir veya alaycı bir yorumu kelime anlamıyla algılayabilir. Ve konuşması tek düze olabilir ve vurgu veya tonlamadan yoksun olduğu için anlaşılmayabilir.
Kendi yaşına göre fazla resmi bir konuşma stili vardır. Örneğin, “geri geldi” yerine “iade edildi”
Göz kontağından kaçınmak veya başkalarına bakmak
Alışılmışın dışında yüz ifadeleri veya vücut dili
Çok iyi hakim olduğu bir veya iki ilgi alanı olması. Asperger sendromlu çocukların çoğu bir bütünün sadece parçalarıyla veya alışılmışın dışında aktivitelerle aşırı ilgilenir. Örneğin; evler dizayn etmek, aşırı detayları olan resimler çizmek veya astronomi öğrenmek gibi. Yılanlar, yıldızların adları, dinozorlar gibi belirli konulara aşırı ilgi gösterirler.
Genellikle sevdikleri konular hakkında aşırı konuşurlar. Tek taraflı sohbetler yaygındır. İçsel düşünceler çoğunlukla sözlü ifade edilir.
Motor gelişimleri gecikmiştir. Çocuğunuz çatal bıçak kullanmayı, bisiklete binmeyi veya top yakalamayı öğrenmede gecikmiş olabilir. Yürüyüşü garip olabilir. El yazısı çoğunlukla kötüdür.
Yüksek duyarlılığa sahiptir ve yüksek ses ve ışık,yoğun tat veya dokulara karşı hassastır.
Bir çocuğun bu belirtilerin bir veya ikisini göstermesi Asperger sendromu olduğu anlamına gelmez. Asperger sendromu teşhisi konması için, çocuğun bu belirtilerin karışımına sahip olması ve sosyal durumlar karşısında belirgin bir problem yaşaması gerekir.
Asperger sendromu birçok açıdan otizme benzese de, Asperger sendromu olan bir çocuğun dil ve zeka gelişimi normaldir. Ayrıca, Asperger sendromu olanlar otistiklere nazaran daha fazla arkadaş edinmek ve diğerleriyle aktivitelere katılmak için çaba harcarlar.
GENÇLİKTE BELİRTİLER
Belirtilerin çoğu gençlik boyunca kalır. Asperger sendromu olan gençler kendilerinde eksik olan sosyal becerileri öğrenmeye başlayabilse de, iletişimde zorlanmaya devam ederler. Diğerlerinin davranışlarını anlamada zorlanmaya devam ederler. Asperger sendromlu genç (tıpkı diğer gençler gibi) arkadaşları olsun isteyecektir, fakat diğer gençlere yaklaşırken ürker veya korkar. Kendini diğerlerinden farklı hissedebilir. Çoğu genç havalı olmaya ve görünmeye önem verse de, Asperger sendromlu gençler uyum sağlamayı asap bozucu ve duygusal olarak tüketici bulabilirler. Yaşlarına göre daha çocuksu ve saf olduklarından ve kolay güvendiklerinden, kolayca alaylara ve zorbalığa maruz kalabilirler.
Tüm bu zorluklar Asperger sendromlu gençlerin çekingen olmasına, sosyal olarak dışlanmasına, anksiyete ve depresyona sebep olabilir.
Yine de bazı Asperger sendromlu gençler birkaç yakın arkadaş edinebilir ve bu arkadaşlıkları sürdürebilir. Bazı klasik Asperger özellikleri çocuğunuza yarar sağlayabilir. Asperger sendromlu gençler genellikle sosyal normları, modayı ve geleneksel düşünceyi takip etmekle ilgilenmezler, bunun yerine yaratıcı düşünce ve orijinal ilgi alanları ve hedefler peşindedirler. Kurallar ve dürüstlükle ilgili seçimleri sınıfta ve vatandaş olarak sivrilmelerine neden olabilir.
YETİŞKİNLİKTE BELİRTİLER
Asperger sendromu hayat boyu sürer, yine de zamanla dengelenir ve gelişim görülür. Yetişkinler çoğunlukla güçlü ve zayıf yönlerinin farkındadır. Diğerlerinin sosyal işaretlerini anlamak dahil sosyal vasıfları öğrenebilirler. Asperger sendromlu çoğu kişi evlenir ve çocuk sahibi olur.
Detaylara dikkat etme ve ilgi alanlarına odaklanma gibi bazı tipik Asperger sendromu özellikleri üniversite ve kariyerde başarı şansını arttırabilir. Teknoloji Asperger sendromlu birçok kişiyi cezbeder ve Asperger sendromluların en yaygın kariyer seçimleri mühendisliktir. Tabii ki Asperger sendromlu kişilerin tek iyi olduğu alan bilim değildir. Wolfgang Amadeus Mozart, Albert Einstein, Marie Curie ve Thomas Jefferson gibi tarihte saygı duyulan bazı kişilerde de Asperger sendromu vardı.
TEDAVİ
Asperger sendromu tedavisi, çocuğunuzun diğerleriyle etkileşim yeteneğini geliştirmesi ve böylece toplumda etkin olarak yer alması ve kendine yetmesini sağlamayı amaçlar. Her bir Asperger sendromlu çocuğun belirti sayısı ve yoğunluğu farklıdır, bu yüzden tedavi çocuğun bireysel ihtiyaçları ve ailesinin kaynaklarına göre düzenlenmelidir.
OKUL PROGRAMLARI
Okulların bu tip durumlar için verdikleri hizmetleri ve bu hizmetlerin hangi okulda çocuğunuza ne gibi yararları olabileceğini araştırın. Aramanız gereken nitelikler şunlardır:
Bireysel dikkat üzerine küçük çalışma grupları olması
Sosyal beceri eğitimi verebilecek bir iletişim uzmanının bulunması
Yapısal ortamlarda ve gözlemlenen aktivitelerle sosyal etkileşim fırsatı sunması
Gerçek yaşam becerilerini öğretmek ve çocuğun özel ilgi ve yeteneklerini cesaretlendirmek
Eğitim programını bireyselleştirme isteği
Çocuğunuzun duygusal sağlığına odaklanabilecek ve aileyle irtibat içinde hizmet verebilecek hassas bir danışman
Öğrencilerin farklılığına saygı duymanın ve onlarla empati kurmanın üzerinde durma
Çocuğunuzun sınıfında neler olup bittiğinden haberdar olun. Sürekli iletişim ebeveyn ve öğretmen arasında her gün gidip gelen bir defterle korunabilir.
TEDAVİ STRATEJİLERİ
Tedavi, iletişim ve sosyal vasıfları geliştirmek ve davranış yönetiminden oluşur. Tedavi programının çocuğunuzun gelişimine paralel olarak ve çocuğunuza daha faydalı olacak şekilde sürekli ayarlanması gerekebilir.
Çocuğunuzun güçlü yönlerinden faydalanın, onları evde ve okulda ilgi alanlarına yönelmeleri için cesaretlendirin. Aktivite odaklı gruplar ve danışmanlık da yararlı olabilir.
Asperger sendromlu çocukların çoğunda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, bipolar bozukluk, obsesif-kompülsif bozukluk, sosyal anksiyete bozukluğu ve depresyon gibi rahatsızlıklar da görülebilir. Bu durumlar, zaten ilave ihtiyaçları olan bir çocukla ilgilenen ebeveynlerin üzerine bir yük daha bindirir ve bunların da ilaç ve diğer terapilerle tedavi edilmesi gereklidir.
Ebeveynlerin Asperger sendromu olan çocuklarına yardımcı olabilmeleri için ilk önce Asperger hakkında uzmanlardan doğru ve kapsamlı bilgi almaları ve kendilerini bu konuda eğitmeleri gereklidir. Aşağıda size faydalı olabilecek bazı öneriler bulunmaktadır. Bazıları işinize yarayabilir, bazılarının da size faydası dokunmayabilir. Esneklik, yaratıcılık ve öğrenme isteği çocuğunuzu büyütürken size yardımcı olacak unsurlardır.
BAŞARI İÇİN GENEL STRATEJİLER:
Asperger sendromlu çocuklar yemek, ev ödevi ve yatma zamanı gibi düzenlenmiş günlük rutinlerden fayda sağlarlar. Belirli kurallardan ve stresi en aza indiren ve kafalarını karıştırmayan tutarlı beklentilerden hoşlanırlar.
Asperger sendromlu çoğu kişi sözlü eğitim ve görevlerde daha başarılı olur. Doğrudan, özlü ve anlaşılır bir tavır da yardımcı olur.
Asperger sendromlu kişilerin çoğu olayları bir bütün olarak algılamakta zorluk çeker ve daha çok durumumun bir bölümünü görmeye meyillidirler. Bu yüzden bölüm bölüm bütüne doğru giden eğitim yaklaşımından, yani kavramın bir bölümüyle başlayıp onun parça parça etrafını saran fikirlerin eklenmesiyle sonuca ulaşan eğitimden çoğunlukla büyük fayda sağlarlar.
Yardımcı olabilecek şemalar ve diğer yazılı materyallerle zenginleştirilmiş görsel destek faydalı olabilir.
Saatin tıklaması, floresan lambanın cızırtısı gibi geri plandaki seslerin çocuğunuzun dikkatini dağıtabileceğini bilin.
Asperger sendromlu çocuklar çoğunlukla daha geç olgunlaşır. Her zaman yaşına göre davranmasını beklemeyin.
Stres tetikleyici şeyleri bulmaya ve bunları engellemeye çalışın. Zor durumlar için çocuğunuzu önceden hazırlayın ve değişiklikle veya yeni durumla başa çıkabilmesi için stratejiler öğretin.
SOSYAL BECERİLERİ GELİŞTİRECEK STRATEJİLER:
Çocuğunuz, diğer çocuklara normal gelen sosyal normları ve kuralları anlamayabilir. Neden belirli davranışların kabul gördüğüne dair net açıklamalarda bulunun ve bu davranışlar için gereken kuralları öğretin.
Çocuğunuzu diğerleriyle nasıl etkileşime gireceğini ve kendisiyle konuşulduğunda ne yapması gerektiğini öğrenmesi için cesaretlendirin ve bunun neden önemli olduğunu açıklayın. Çocuğunuzu ödüllendirmeyi unutmayın, özellikle yönlendirilmeden bir sosyal beceriyi kullandığında bol bol ödüllendirin.
Sırasının gelmesini bekleyerek yapılması gereken ve kendisini başkasının yerine koyacağı oyunlar veya soru-cevap seansları gibi aktiviteler yapın
Rol yaparak ve televizyondaki, filmlerdeki insanların davranışlarını seyrederek ve tartışarak, çocuğunuzun diğer insanların duygularını anlamasına yardımcı olun. Bu duygulara karşı kendi duygularınız ve reaksiyonlarınızı anlatarak çocuğunuza örnek olun.
Çocuğunuza sosyal işaretleri anlamayı ve bunlara uygun reaksiyon vermeyi öğretin. Örneğin birisiyle tanıştırıldığında nasıl davranması gerektiğine dair kalıplar öğretebilirsiniz, bu kalıpları çeşitli sosyal durumlar için ayrı ayrı olmak üzere öğretebilirsiniz. Rol yapma yoluyla farklı insanlarla nasıl etkileşime girebileceğini de öğretebilirsiniz.
Çocuğunuz yalnız kalmaya meyilliyse, başkalarıyla etkileşime girmesi için teşvik edin.
Çocuğunuza kamusal ve özel alanlar hakkında bilgi verin ki buralarda nasıl uygun davranacağını bilsin. Örneğin sarılmak okulda uygun olmayabilir, ama evde uygundur.
OKUL İÇİN STRATEJİLER:
Okulda düzenli olması için takvim, kontrol listesi ve notlar gibi görsel sistemleri kullanın.
Çocuğu okul ortamına hazırlayın. Okul başlamadan önce, çoğunuzun günlük programının üzerinden geçin. Ayrıca çocuğunuzun yeni okul ortamına alışması okula ait için resimler de kullanabilirsiniz.
Zorbalık ve alay gibi davranışların farkında olun ve çocuğunuzu korumaya çalışın. Sınıftaki öğrencilerin Asperger sendromu hakkında bilgilendirilmesi için öğretmenler ve okul danışmanıyla konuşun.
Sınıf öğretmeninden çocuğunuzu çocuğunuzun ihtiyaçlarına karşı daha hassas olan öğrencilerin yakınına oturtmasını isteyin. Bu öğrenciler aynı zamanda aralarda, yemek saatlerinde ve diğer zamanlarda çocuğunuzla arkadaşlık edebilirler.
Çocuğunuzun öğretmenini çocuğunuzu sanat, okuma, kelime dağarcığı gibi çocuğunuzun en iyi olduğu alanlardaki becerilerini gösterebileceği sınıf aktivitelerine dahil etmesi için teşvik edin.
Her gün belli bir zamanda ve yerde ev ödevini yaptırarak bir rutin oluşturun. Bu çocuğunuzun zaman yönetimini öğrenmesini sağlayacaktır.
Çocuğunuzu motive etmek için ödüller koyun. Başarı gösterdiğinde televizyon seyretmesi, video oyunu oynamasına izin vermek veya istediği özel ilgi alanıyla alakalı bir hediye için puan vermek (belli bir puana ulaştığında hediye alınır) gibi ödül yöntemleri kullanabilirsiniz.
Asperger sendromlu çocukların bazılarının el yazısı kötüdür. Ödevini bilgisayarda hazırlamak işleri kolaylaştırabilir. Ayrıca bilgisayar kullanmak çocuğunuzun motor becerilerini ve bilgiyi düzenleme becerisini geliştirmesine yardımcı olabilir. Uğraşı tedavisi de faydalı olabilir.
Asperger sendromu olanlarda otizm özelliklerinin bazıları vardır. Örneğin; sosyal becerileri zayıftır, rutini severler ve değişiklikten hoşlanmazlar. Fakat otistiklerin aksine Asperger sendromu olanlar normal olarak konuşma becerisinin geliştiği yaşta, yani 2 yaşından önce konuşmaya başlarlar.
Asperger sendromu hayat boyu sürer, fakat belirtiler zaman içerisinde düzelme eğilimindedir. Yetişkinler kendi güçlü ve zayıf yönlerini anlamayı öğrenebilirler ve sosyal becerilerini geliştirebilirler.
OTİZM NEDİR
Hem Asperger sendromu hem de otizm yaygın gelişimsel bozukluklar grubuna dahildir. Asperger sendromunun nedeni tam olarak bilinmemektedir ve bunu engellemenin yolu da bilinmemektedir. Genetik olduğu düşünülür ve bunun üzerine araştırmalar yapılmaktadır.
Asperger sendromunun en önemli belirtisi sosyal durumlar karşısında yaşanan problemlerdir. İki Asperger sendromlu çocuk birbirine benzemez, çünkü belirtiler çok çeşitlidir.
ÇOCUKLUKTA BELİRTİLER
Ebeveynler çocuklarında Asperger sendromu belirtilerini ilk olarak diğer çocuklarla etkileşime girdiği okul öncesi çağda fark ederler.
Belirtiler:
Sosyal ipuçlarını seçememe ve diğerlerinin beden dilini anlama, sohbete başlama veya sohbeti sürdürme ve sırayla konuşma gibi doğuştan gelen sosyal becerilerin eksikliği
Rutinlerdeki herhangi bir değişiklikten hoşlanmama
Empati eksikliği
Diğerlerinin konuşmalarının anlamını değiştiren konuşma tonundaki değişiklikleri, vurguları fark edememe. Yani çocuğunuz bir şakayı anlamayabilir veya alaycı bir yorumu kelime anlamıyla algılayabilir. Ve konuşması tek düze olabilir ve vurgu veya tonlamadan yoksun olduğu için anlaşılmayabilir.
Kendi yaşına göre fazla resmi bir konuşma stili vardır. Örneğin, “geri geldi” yerine “iade edildi”
Göz kontağından kaçınmak veya başkalarına bakmak
Alışılmışın dışında yüz ifadeleri veya vücut dili
Çok iyi hakim olduğu bir veya iki ilgi alanı olması. Asperger sendromlu çocukların çoğu bir bütünün sadece parçalarıyla veya alışılmışın dışında aktivitelerle aşırı ilgilenir. Örneğin; evler dizayn etmek, aşırı detayları olan resimler çizmek veya astronomi öğrenmek gibi. Yılanlar, yıldızların adları, dinozorlar gibi belirli konulara aşırı ilgi gösterirler.
Genellikle sevdikleri konular hakkında aşırı konuşurlar. Tek taraflı sohbetler yaygındır. İçsel düşünceler çoğunlukla sözlü ifade edilir.
Motor gelişimleri gecikmiştir. Çocuğunuz çatal bıçak kullanmayı, bisiklete binmeyi veya top yakalamayı öğrenmede gecikmiş olabilir. Yürüyüşü garip olabilir. El yazısı çoğunlukla kötüdür.
Yüksek duyarlılığa sahiptir ve yüksek ses ve ışık,yoğun tat veya dokulara karşı hassastır.
Bir çocuğun bu belirtilerin bir veya ikisini göstermesi Asperger sendromu olduğu anlamına gelmez. Asperger sendromu teşhisi konması için, çocuğun bu belirtilerin karışımına sahip olması ve sosyal durumlar karşısında belirgin bir problem yaşaması gerekir.
Asperger sendromu birçok açıdan otizme benzese de, Asperger sendromu olan bir çocuğun dil ve zeka gelişimi normaldir. Ayrıca, Asperger sendromu olanlar otistiklere nazaran daha fazla arkadaş edinmek ve diğerleriyle aktivitelere katılmak için çaba harcarlar.
GENÇLİKTE BELİRTİLER
Belirtilerin çoğu gençlik boyunca kalır. Asperger sendromu olan gençler kendilerinde eksik olan sosyal becerileri öğrenmeye başlayabilse de, iletişimde zorlanmaya devam ederler. Diğerlerinin davranışlarını anlamada zorlanmaya devam ederler. Asperger sendromlu genç (tıpkı diğer gençler gibi) arkadaşları olsun isteyecektir, fakat diğer gençlere yaklaşırken ürker veya korkar. Kendini diğerlerinden farklı hissedebilir. Çoğu genç havalı olmaya ve görünmeye önem verse de, Asperger sendromlu gençler uyum sağlamayı asap bozucu ve duygusal olarak tüketici bulabilirler. Yaşlarına göre daha çocuksu ve saf olduklarından ve kolay güvendiklerinden, kolayca alaylara ve zorbalığa maruz kalabilirler.
Tüm bu zorluklar Asperger sendromlu gençlerin çekingen olmasına, sosyal olarak dışlanmasına, anksiyete ve depresyona sebep olabilir.
Yine de bazı Asperger sendromlu gençler birkaç yakın arkadaş edinebilir ve bu arkadaşlıkları sürdürebilir. Bazı klasik Asperger özellikleri çocuğunuza yarar sağlayabilir. Asperger sendromlu gençler genellikle sosyal normları, modayı ve geleneksel düşünceyi takip etmekle ilgilenmezler, bunun yerine yaratıcı düşünce ve orijinal ilgi alanları ve hedefler peşindedirler. Kurallar ve dürüstlükle ilgili seçimleri sınıfta ve vatandaş olarak sivrilmelerine neden olabilir.
YETİŞKİNLİKTE BELİRTİLER
Asperger sendromu hayat boyu sürer, yine de zamanla dengelenir ve gelişim görülür. Yetişkinler çoğunlukla güçlü ve zayıf yönlerinin farkındadır. Diğerlerinin sosyal işaretlerini anlamak dahil sosyal vasıfları öğrenebilirler. Asperger sendromlu çoğu kişi evlenir ve çocuk sahibi olur.
Detaylara dikkat etme ve ilgi alanlarına odaklanma gibi bazı tipik Asperger sendromu özellikleri üniversite ve kariyerde başarı şansını arttırabilir. Teknoloji Asperger sendromlu birçok kişiyi cezbeder ve Asperger sendromluların en yaygın kariyer seçimleri mühendisliktir. Tabii ki Asperger sendromlu kişilerin tek iyi olduğu alan bilim değildir. Wolfgang Amadeus Mozart, Albert Einstein, Marie Curie ve Thomas Jefferson gibi tarihte saygı duyulan bazı kişilerde de Asperger sendromu vardı.
TEDAVİ
Asperger sendromu tedavisi, çocuğunuzun diğerleriyle etkileşim yeteneğini geliştirmesi ve böylece toplumda etkin olarak yer alması ve kendine yetmesini sağlamayı amaçlar. Her bir Asperger sendromlu çocuğun belirti sayısı ve yoğunluğu farklıdır, bu yüzden tedavi çocuğun bireysel ihtiyaçları ve ailesinin kaynaklarına göre düzenlenmelidir.
OKUL PROGRAMLARI
Okulların bu tip durumlar için verdikleri hizmetleri ve bu hizmetlerin hangi okulda çocuğunuza ne gibi yararları olabileceğini araştırın. Aramanız gereken nitelikler şunlardır:
Bireysel dikkat üzerine küçük çalışma grupları olması
Sosyal beceri eğitimi verebilecek bir iletişim uzmanının bulunması
Yapısal ortamlarda ve gözlemlenen aktivitelerle sosyal etkileşim fırsatı sunması
Gerçek yaşam becerilerini öğretmek ve çocuğun özel ilgi ve yeteneklerini cesaretlendirmek
Eğitim programını bireyselleştirme isteği
Çocuğunuzun duygusal sağlığına odaklanabilecek ve aileyle irtibat içinde hizmet verebilecek hassas bir danışman
Öğrencilerin farklılığına saygı duymanın ve onlarla empati kurmanın üzerinde durma
Çocuğunuzun sınıfında neler olup bittiğinden haberdar olun. Sürekli iletişim ebeveyn ve öğretmen arasında her gün gidip gelen bir defterle korunabilir.
TEDAVİ STRATEJİLERİ
Tedavi, iletişim ve sosyal vasıfları geliştirmek ve davranış yönetiminden oluşur. Tedavi programının çocuğunuzun gelişimine paralel olarak ve çocuğunuza daha faydalı olacak şekilde sürekli ayarlanması gerekebilir.
Çocuğunuzun güçlü yönlerinden faydalanın, onları evde ve okulda ilgi alanlarına yönelmeleri için cesaretlendirin. Aktivite odaklı gruplar ve danışmanlık da yararlı olabilir.
Asperger sendromlu çocukların çoğunda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, bipolar bozukluk, obsesif-kompülsif bozukluk, sosyal anksiyete bozukluğu ve depresyon gibi rahatsızlıklar da görülebilir. Bu durumlar, zaten ilave ihtiyaçları olan bir çocukla ilgilenen ebeveynlerin üzerine bir yük daha bindirir ve bunların da ilaç ve diğer terapilerle tedavi edilmesi gereklidir.
Ebeveynlerin Asperger sendromu olan çocuklarına yardımcı olabilmeleri için ilk önce Asperger hakkında uzmanlardan doğru ve kapsamlı bilgi almaları ve kendilerini bu konuda eğitmeleri gereklidir. Aşağıda size faydalı olabilecek bazı öneriler bulunmaktadır. Bazıları işinize yarayabilir, bazılarının da size faydası dokunmayabilir. Esneklik, yaratıcılık ve öğrenme isteği çocuğunuzu büyütürken size yardımcı olacak unsurlardır.
BAŞARI İÇİN GENEL STRATEJİLER:
Asperger sendromlu çocuklar yemek, ev ödevi ve yatma zamanı gibi düzenlenmiş günlük rutinlerden fayda sağlarlar. Belirli kurallardan ve stresi en aza indiren ve kafalarını karıştırmayan tutarlı beklentilerden hoşlanırlar.
Asperger sendromlu çoğu kişi sözlü eğitim ve görevlerde daha başarılı olur. Doğrudan, özlü ve anlaşılır bir tavır da yardımcı olur.
Asperger sendromlu kişilerin çoğu olayları bir bütün olarak algılamakta zorluk çeker ve daha çok durumumun bir bölümünü görmeye meyillidirler. Bu yüzden bölüm bölüm bütüne doğru giden eğitim yaklaşımından, yani kavramın bir bölümüyle başlayıp onun parça parça etrafını saran fikirlerin eklenmesiyle sonuca ulaşan eğitimden çoğunlukla büyük fayda sağlarlar.
Yardımcı olabilecek şemalar ve diğer yazılı materyallerle zenginleştirilmiş görsel destek faydalı olabilir.
Saatin tıklaması, floresan lambanın cızırtısı gibi geri plandaki seslerin çocuğunuzun dikkatini dağıtabileceğini bilin.
Asperger sendromlu çocuklar çoğunlukla daha geç olgunlaşır. Her zaman yaşına göre davranmasını beklemeyin.
Stres tetikleyici şeyleri bulmaya ve bunları engellemeye çalışın. Zor durumlar için çocuğunuzu önceden hazırlayın ve değişiklikle veya yeni durumla başa çıkabilmesi için stratejiler öğretin.
SOSYAL BECERİLERİ GELİŞTİRECEK STRATEJİLER:
Çocuğunuz, diğer çocuklara normal gelen sosyal normları ve kuralları anlamayabilir. Neden belirli davranışların kabul gördüğüne dair net açıklamalarda bulunun ve bu davranışlar için gereken kuralları öğretin.
Çocuğunuzu diğerleriyle nasıl etkileşime gireceğini ve kendisiyle konuşulduğunda ne yapması gerektiğini öğrenmesi için cesaretlendirin ve bunun neden önemli olduğunu açıklayın. Çocuğunuzu ödüllendirmeyi unutmayın, özellikle yönlendirilmeden bir sosyal beceriyi kullandığında bol bol ödüllendirin.
Sırasının gelmesini bekleyerek yapılması gereken ve kendisini başkasının yerine koyacağı oyunlar veya soru-cevap seansları gibi aktiviteler yapın
Rol yaparak ve televizyondaki, filmlerdeki insanların davranışlarını seyrederek ve tartışarak, çocuğunuzun diğer insanların duygularını anlamasına yardımcı olun. Bu duygulara karşı kendi duygularınız ve reaksiyonlarınızı anlatarak çocuğunuza örnek olun.
Çocuğunuza sosyal işaretleri anlamayı ve bunlara uygun reaksiyon vermeyi öğretin. Örneğin birisiyle tanıştırıldığında nasıl davranması gerektiğine dair kalıplar öğretebilirsiniz, bu kalıpları çeşitli sosyal durumlar için ayrı ayrı olmak üzere öğretebilirsiniz. Rol yapma yoluyla farklı insanlarla nasıl etkileşime girebileceğini de öğretebilirsiniz.
Çocuğunuz yalnız kalmaya meyilliyse, başkalarıyla etkileşime girmesi için teşvik edin.
Çocuğunuza kamusal ve özel alanlar hakkında bilgi verin ki buralarda nasıl uygun davranacağını bilsin. Örneğin sarılmak okulda uygun olmayabilir, ama evde uygundur.
OKUL İÇİN STRATEJİLER:
Okulda düzenli olması için takvim, kontrol listesi ve notlar gibi görsel sistemleri kullanın.
Çocuğu okul ortamına hazırlayın. Okul başlamadan önce, çoğunuzun günlük programının üzerinden geçin. Ayrıca çocuğunuzun yeni okul ortamına alışması okula ait için resimler de kullanabilirsiniz.
Zorbalık ve alay gibi davranışların farkında olun ve çocuğunuzu korumaya çalışın. Sınıftaki öğrencilerin Asperger sendromu hakkında bilgilendirilmesi için öğretmenler ve okul danışmanıyla konuşun.
Sınıf öğretmeninden çocuğunuzu çocuğunuzun ihtiyaçlarına karşı daha hassas olan öğrencilerin yakınına oturtmasını isteyin. Bu öğrenciler aynı zamanda aralarda, yemek saatlerinde ve diğer zamanlarda çocuğunuzla arkadaşlık edebilirler.
Çocuğunuzun öğretmenini çocuğunuzu sanat, okuma, kelime dağarcığı gibi çocuğunuzun en iyi olduğu alanlardaki becerilerini gösterebileceği sınıf aktivitelerine dahil etmesi için teşvik edin.
Her gün belli bir zamanda ve yerde ev ödevini yaptırarak bir rutin oluşturun. Bu çocuğunuzun zaman yönetimini öğrenmesini sağlayacaktır.
Çocuğunuzu motive etmek için ödüller koyun. Başarı gösterdiğinde televizyon seyretmesi, video oyunu oynamasına izin vermek veya istediği özel ilgi alanıyla alakalı bir hediye için puan vermek (belli bir puana ulaştığında hediye alınır) gibi ödül yöntemleri kullanabilirsiniz.
Asperger sendromlu çocukların bazılarının el yazısı kötüdür. Ödevini bilgisayarda hazırlamak işleri kolaylaştırabilir. Ayrıca bilgisayar kullanmak çocuğunuzun motor becerilerini ve bilgiyi düzenleme becerisini geliştirmesine yardımcı olabilir. Uğraşı tedavisi de faydalı olabilir.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)